|
نوشته شده توسط مدير سايت
|
|
|
يکي از مهمترين مسائلي که در بررسي وضعيت باليني بيمار حائز اهميت است ، دماي بدن است. بالا رفتن درجه حرارت و يا تب علامت هشدار دهنده اي است که پرستار و پزشک را متوجه وجود عامل بيماري زا و آسيب سلولي مي کند.
هر جا که عامل آزاردهنده اي در بدن وجود دارد به نوعي به سلولهاي بدن صدمه مي رساند سيستم تنظيم کننده دما، با بالا بردن حرارت بدن ، زنگ خطر را به صدا در مي آورد و نياز به بررسي و جستجوي عامل خطر را مطرح مي کند. هنگامي که در قسمتي از بدن به علت ضربه ، عامل شيميايي ، عامل ميکربي ، ماده آلرژي زا و يا هر علت ديگري التهاب سلولي ايجاد شود، سلولهاي آسيب ديده ، گلبولهاي سفيد متمرکز در محل التهاب و ديواره سلولي باکتريها موادي ترشح مي کند که به Pyrogen و يا ماده تب زا شناخته مي شوند. اين مواد که شامل پروستاگلاندينها، لکوترينها و سموم باکتريها هستند توسط جريان خون به مرکز تنظيم حرارت بدن در ناحيه هيپوتالاموس مغز انتقال يافته و باعث افزايش حرارت تنظيم شده براي بدن مي شوند. در مقابل ، بدن نيز سعي مي کند با افزايش دادن توليد گرما و کاهش از دست رفتن حرارت ، دماي بدن را به نقطه تنظيم شده جديد برساند. دانستن تغييرات فيزيولوژيکي که طي يک فرآيند التهابي در بدن رخ مي دهد به پرستار کمک مي کند واکنشهاي بدن بيمار را پيش بيني کند و تمهيدات لازم را بکار گيرد. بطور مثال حتي پس از وقوع يک سکته قلبي به دليل آسيب و مرگ سلولي که در عضله قلب رخ مي دهد فرآيند التهاب منجر به بروز تب مي شود. اين دقيقا نظير همان واکنشي است که بدنبال ايجاد بيماري عفوني در بدن رخ مي دهد. ترموستات بدن ما دستگاه تنظيم درجه حرارت بدن که در هيپوتالاموس قرار گرفته نقش مهمي در ثبات دماي بدن بازي مي کند ؛ اين دستگاه تغيير تقريبي يک درجه سانتي گراد در طول شبانه روز را در حد طبيعي به شمار مي آورد. همان طور که ذکر شد ثبات دما در هنگام پاسخ دفاعي نسبت به عامل عفونتي ، ماده آلرژي زا و بافت ملتهب دستخوش تغيير مي شود. ثبات دماي بدن براساس ايجاد تعادل بين توليد و از دست رفتن گرما حفظ مي شود. درجه حرارت تنظيم شده براي بدن هر فرد مي تواند در حدود 0.3 تا 0.6 درجه سانتي گراد با متوسط دماي طبيعي اختلاف داشته باشد. نوزادان و بچه هاي کم سن به طور طبيعي دماي بالاتر از دماي بدن بزرگسالان نشان مي دهند. همچنين به طور طبيعي در هنگام صبح زود دماي بدن حدود 0.6 درجه سانتي گراد پايين تر از بعدازظهر و اوايل شب است. اين اختلاف در نوزادان و بچه ها بيشتر است. مطالعه نشان مي دهد که حداکثر دماي بدن انسان در بعدازظهر بين ساعات 4 تا 7 عصر مي باشد. تعادل حرارت در بدن ما از طريق سوخت و سوز موادغذايي گرما ايجاد مي شود ضمن آن که با افزايش سوخت و ساز بدن ، گرماي بيشتري توليد مي شود. با وارد آمدن هر نوع استرس به بدن ، تحت تاثير ترشح اپي نفرين و نوراپي نفرين بداخل خون گرما توليد مي شود. افزايش توليد هورمون تيروئيد (تيروکسين) نيز موجب توليد گرما مي شود. فعاليت و انقباضات عضلاني گرما توليد مي کنند. علاوه بر اينها سطح خارجي بدن در نتيجه تابش نور گرم مي شود. انقباض عضلات صاف ، نظير آنچه که هنگام سيخ شدن موها روي مي دهد و حرکات غيرارادي عضلات اسکلتي در هنگام لرز باعث ايجاد گرما مي شود. در مقابل ، بدن ما از طريق دفع ادرار ، مدفوع ، تعريق و تنفس مقاديري حرارت از دست مي دهد. در نتيجه گشاد شدن عروق پوست و جريان خون بيشتر در سطح بدن نيز حرارت از دست مي رود. همچنين ، پوست در مجاورت هواي خنک ، باد و محيط مرطوب مقداري گرما از دست مي دهد. دماي طبيعي بدن به طور متوسط بين 36 تا 37 درجه سانتي گراد است. دماي 38 تا 40 درجه سانتي گراد تب و دماي بالاي 41درجه سانتي گراد تب شديد در نظر گرفته مي شود. در دماي حدود 44 درجه معمولا به دليل اثرات زيان آور تب روي سيستم تنفسي ، غيرفعال شدن آنزيمهاي حياتي و تخريب پروتئين هاي بافتي ، مرگ اتفاق مي افتد. پاسخ التهابي تب به عنوان پاسخ التهابي ، پس از حمله عامل ميکربي به بدن و شروع آسيب سلولي بروز مي کند. اصولا بروز علايم وابسته به بيماري عفوني بستگي به عوامل متعددي دارد که از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره کرد: سن ميزبان (افراد مسن و يا افراد کم سن مثل نوزادان علايم متفاوتي بروز مي دهند) - وضعيت ايمني (ابتلا به بيماري هاي ديگر ازجمله ديابت ، سرطان ، ايدز و يا بيماري هاي مزمن ديگر که به دستگاه ايمني آسيب برسانند) - اقدامات درماني (مثل داروهاي مصرفي ، راديوتراپي ، آنتي بيوتيک ها، کورتون ، داروهاي مخصوص شيمي درماني) - جراحي - سوختگي - وضعيت تغذيه اي - اقدامات درماني تهاجمي (تزريقات وريدي ، لوله هاي ادراري و غيره) تمامي عواملي که نامبرده شد به نوعي به سد دفاعي طبيعي بدن آسيب رسانده و موجب تغيير پاسخ ايمني بدن نسبت به عامل مهاجم خواهند شد. اما عموما تب باارزش ترين معيار تشخيص عفونت به شمار مي رود. با اين حال هميشه هم علامت بيماري عفوني نيست. از آنجا که تمام پديده هاي طبيعي براساس حکمت الهي به نوعي مفيد مي باشند، تب و بالا بودن دماي بدن به جنگ با بيماري کمک مي کند و به عنوان يک عامل دفاعي موجب افزايش توليد اينترفرون ها و ساير عوامل ضدميکربي مي شود. علاوه بر اين از فعاليت بيگانه خواري سلول هاي دفاعي بدن حمايت مي کند. در سالمندان تب ممکن است با تاخير روي دهد و معمولا بيش از 1 تا 2 درجه سانتيگراد افزايش در دماي بدن آنها ديده نمي شود. در هنگام تب ، بدن سعي در افزايش توليد گرما و کاهش از دست رفتن آن دارد. بنابراين با لرز، محدود شدن سطح رگهاي خوني ، خشک شدن پوست و کم شدن بزاق به گرم شدن بدن و حفظ دماي بدن کمک مي کند. فرد تب دار معمولا کاهش اشتها، سردرد، داغي و خشکي پوست ، صورت برافروخته ، تشنگي و کسالت را تجربه مي کند. بچه ها و کساني که تب شديد دارند، ممکن است حين تب ، دچار هذيان گويي شوند. در نظر گرفتن ساير حالات خطرناک همراه تب شامل کم آبي شديد بدن ، کاهش برون ده ادراري ، افزايش سرعت ضربان قلب ، در ارزيابي پرستار از بيمار اهميت دارد. اندازه گيري دما شايع ترين وسيله براي اندازه گيري دما ، دماسنج شيشه اي است که اساس کار آن با گرم شدن و انبساط جيوه مي باشد. اين ترمومترها دماي 34 تا 42.2 درجه سانتيگراد (94 تا 108 درجه فارنهايت) را نشان مي دهند و به صورت دهاني ، مقعدي و زيربغلي مورد استفاده مي باشند. دماسنج هاي الکتريکي: شامل يک مانيتور نشان دهنده حرارت و دوترمومتر متصل به آن مي باشد که به طور جداگانه براي استفاده دهاني و مقعدي در نظر گرفته شده اند ، حسن اين وسيله ، دقت عملکرد ، سرعت کاربرد (در حدود 25 تا 50 ثانيه) و بهداشتي بودن آن است. هر پروب با يک پوشش يکبار مصرف پوشانده مي شود که احتمال انتقال عفونت را به حداقل مي رساند. وقتي دماسنج بالاترين دماي بدن را ثبت کرد با صداي بخصوصي ، کاربر را متوجه مي کند. دماسنج هاي نواري که دماهاي مختلف را با تغيير رنگ نشان مي دهند و قابل استفاده روي شکم يا پيشاني مي باشند. اين نوع دماسنج معمولا براي نوزادان کاربرد دارد. بسته به سن ، وضعيت سلامتي ، ميزان هوشياري و سطح تحمل بيمار از انواع متفاوت دماسنج استفاده مي شود. مهار تب همان طور که ملاحظه کرديد تب معمولا يک علامت آگاه کننده از بيماري و يا عامل مخرب محسوب مي شود و اگر تداوم پيدا کند مي تواند براي بدن خطراتي به دنبال داشته باشد ، بنابراين در هنگام مواجهه با تب ضمن بررسي و مبارزه با عامل اوليه بايستي با راههاي مطمئن اقدام به کنترل تب و جبران ضايعات ايجاد شده نمود. پاشويه مرتب با آب معمولي بهترين راه براي کنترل و پايين آوردن تب به شمار مي رود. علاوه بر آن تحت نظر پزشک مي توان از داروهاي پايين آورنده دما از قبيل آسپيرين و استامينوفن استفاده نمود. توجه داشته باشيد که مصرف خودسرانه دارو بخصوص آسپيرين به همراه بعضي از بيماري ها مي تواند خطرناک باشد. بنابراين حتما پزشک را در جريان بگذاريد. اين داروها کمک مي کنند تا نقطه قراردادي درجه حرارت در مغز کاهش پيدا کند و بنابراين به دنبال آن بدن به کاهش دما کمک مي کند. نکته مهم اين است هنگامي که دماي بدن در حد طبيعي است اين داروها دما را به کمتر از حد طبيعي نمي رسانند. در کنار اين موارد مصرف مايعات خوراکي (در صورت عدم ممنوعيت) و يا تجويز مايعات وريدي مي تواند کم آبي و مشکلات ناشي از آن را جبران کند.
|
